gulhiss

1- Genellikle gazete ve dergilerde okuyucuyu bilgilendirme amacıyla yazılan bir yazı türüdür. Her tür konuda makale yazılabilir; ancak makale yazarından ele aldığı konuda uzman olması beklenir. Yazar, yargılarını nesnel bir temele oturtmak, görüşlerini kanıtlamak zorundadır. Mecazlı anlatımdan kaçınılır. Makalede uzunluk belli bir sayfayla sınırlı olmasa da gazetelerde yayımlanan makaleler genellikle kısa olur.

2- Edebiyatımızda ilk makale örneği Şinasi’nin Tercüman-ı Ahval gazetesinin ilk sayısında yayımlanan “Mukaddime” başlıklı yazıdır. Yakup Kadri Karaosmanoğlu, Reşat Nuri Güntekin, Halide Edip Adıvar, Hüseyin Cahit Yalçın, Refik Halit Karay, Nurullah Ataç, Peyami Safa, Sabri Esat Siyavuşgil, Ahmet Hamdi Tanpınar, Suut Kemal Yetkin, Erol Güngör, Nadir Nadi Cumhuriyet Dönemi’nde gazete makalesiyle ön plana çıkmışlardır.

3- Cumhuriyet Dönemi’nde bazı makale örnekleri şunlardır:
a- Ahmet Hamdi Tanpınar — Edebiyat Üzerine Makaleler
b- Berna Moran — Türk Romanına Eleştirel Bir Bakış
c- Hilmi Yavuz — Edebiyat ve Sanat Üzerine Yazılar Makaleler
d- Mehmet Kaplan — Edebiyat Üzerine Araştırmalar

Cumhuriyet dönemi Türk edebiyatında öğretici metinlerin özellikleri şunlardır:

Öğretici metinler bakımından bu dönemde büyük ilerlemeler kaydedilmiş; deneme, makale, gezi yazısı, hatıra, fıkra, eleştiri… alanlarında önemli eserler verilmiştir.
Bilgi verme, düşündürme, açıklama amaçlanmış; metnin yapısı dil ve anlatımı, kullanılan motifler bu amaçlara göre belirlenmiştir.
Kurtuluş Savaşı’dan yeni çıkmış olan ülkenin Atatürk ilke ve inkılâpları doğrultusunda büyük bir kalkınmaya girişmesi sonucunda millete ve milletin kültürüne yönelinmiş, Anadolu ve Anadolu insanı konu edilmiştir.
Öğretici metinlerde günlük konuşma dilindeki Türkçe sözcükler, halk söyleyişlerindeki tamlamalar kullanılır; Arapça ve Farsça sözcüklere fazla yer verilmez.
Bu dönem yazarları, öğretici metinlerde terim ve kavramları, gündelik hayata ait sözcük ve sözcük gruplarını kullanarak edebi bakımdan güçlü bir anlatıma ulaşmayı amaçlarlar.
Cumhuriyet dönemi Türk edebiyatı öğretici metinlerinde yazı dilinin konuşma diline yaklaştırılması, açık ve sade bir dilin kullanılması daha fazla okura ulaşılmasını sağlamıştır.